Quá Khứ Đã Mất, Tương Lai Chưa Tới – Chỉ Có Bây Giờ

Chánh Niệm Của Thích Nhất Hạnh: Quá Khứ Đã Mất, Tương Lai Chưa Tới – Chỉ Có Bây Giờ

“Tương lai không có thật. Quá khứ đã mất. Tổ quốc duy nhất của bạn là khoảnh khắc hiện tại.” – Thiền sư Thích Nhất Hạnh.

Trước hết, mình xin được nói rõ một chút về hai chữ “tổ quốc” ở đây, bởi vì nó rất dễ bị hiểu nhầm.

Khi Thầy Thích Nhất Hạnh dùng từ “true home” – ngôi nhà đích thực – Thầy không nói về một quốc gia hay một vùng lãnh thổ nào. Thầy không nói về Việt Nam hay Mỹ hay bất kỳ lá cờ nào. Thầy nói về một nơi ở ngay bên trong mỗi chúng ta. Một nơi mà dù bạn có đi đâu, có mất tất cả, bạn vẫn có thể trở về. Đó là hơi thở. Đó là cơ thể này. Đó là khoảnh khắc hiện tại – nơi duy nhất bạn thực sự sống.

Mình chọn từ “tổ quốc” bởi vì nó mang một cảm xúc rất sâu: đó là nơi bạn thuộc về, nơi bạn an toàn, nơi bạn được là chính mình. Nhưng xin bạn hãy hiểu đúng: đây không phải tổ quốc của những đường biên giới. Đây là tổ quốc của tâm hồn. Là nơi chẳng ai có thể tước đoạt khỏi bạn, bất kể bạn đang ở đâu, bất kể bạn đã trải qua những gì.

Một người có thể mất quê hương, mất nhà cửa, mất tất cả tài sản. Nhưng không ai có thể lấy đi hơi thở của bạn, nếu bạn còn biết thở. Và Thầy gọi đó là “ngôi nhà đích thực”. Là “tổ quốc duy nhất” – bởi vì nó là thứ duy nhất bạn thực sự có, ngay bây giờ và mãi mãi.

Có những câu nói bạn đọc qua một lần rồi quên. Nhưng có những câu, khi bạn đọc, nó như một bàn tay vỗ nhẹ vào vai bạn lúc bạn đang khóc. Câu này của Thầy Thích Nhất Hạnh là như vậy với mình.

Mình đến với Thầy không phải qua sách vở hay thiền đường. Mình đến với Thầy trong một đêm rất muộn, khi mình đang ở đáy của một cuộc đổ vỡ. Đó là giai đoạn hôn nhân đầu tiên của mình sụp đổ. Mình không biết làm gì với nỗi đau ấy, nên mình đã làm một điều tưởng như rất “mạnh mẽ”: mình lao vào kinh doanh.

Mình nghĩ rằng nếu mình bận rộn, nếu mình áp lực, nếu mình thành công, thì nỗi buồn sẽ không có chỗ để ở. Và mình đã đúng – nhưng theo một cách không ai mong muốn. Nỗi buồn không biến mất. Nó chỉ trốn vào bên trong, vào những cơn mất ngủ, vào những cơn đau đầu, vào cảm giác trống rỗng khi mình ngồi một mình trong văn phòng giám đốc sau khi mọi người đã về hết.

Đêm đó, mình tình cờ nghe một bài pháp thoại của Thầy trên YouTube. Giọng Thầy rất nhẹ, rất chậm. Thầy nói: “Đừng chạy nữa. Hãy dừng lại. Hãy thở. Con đang ở đây mà con không biết.”

Và mình bật khóc. Bởi vì mình nhận ra: mình đã chạy rất xa. Mình đã chạy khỏi nỗi đau, chạy khỏi quá khứ, chạy khỏi căn nhà trống vắng, chạy khỏi cảm giác thất bại khi cuộc hôn nhân đầu tiên không thể cứu vãn. Nhưng mình không hề chạy về phía trước. Mình chỉ chạy vòng quanh. Và mình không hề ở đâu cả.

Đó là lần đầu tiên mình hiểu thế nào là chánh niệm – không phải là ngồi thiền hoa sen hay tụng kinh niệm Phật. Chánh niệm đơn giản là: bạn biết bạn đang làm gì, ngay khi bạn đang làm nó. Bạn biết bạn đang thở. Bạn biết bạn đang đi. Bạn biết bạn đang khóc. Bạn không chạy trốn. Bạn chỉ ở đó.

Thầy Thích Nhất Hạnh gọi khoảnh khắc hiện tại là “tổ quốc duy nhất”. Một cách nói rất đẹp. Bởi vì tổ quốc là nơi bạn thuộc về, là nơi bạn an toàn, là nơi bạn là chính mình. Và Thầy bảo rằng: tổ quốc ấy không ở đâu xa. Nó ở ngay trong hơi thở này, trong bước chân này, trong khoảnh khắc bạn đang đọc những dòng chữ này.

Mình đã mất rất nhiều năm để sống được điều đó. Và nói thật với bạn, mình vẫn chưa sống được trọn vẹn. Vẫn có những ngày mình thức dậy và lo lắng về tương lai – về con cái, về tiền bạc, về sức khỏe, về những điều chưa xảy ra. Vẫn có những ngày quá khứ ùa về – những tổn thương cũ, những lỗi lầm cũ, những “giá như” cũ. Và mình lại quên mất khoảnh khắc hiện tại.

Nhưng có một điều thay đổi: mình biết mình đang quên. Và mình có thể quay về.

Mình nhớ một câu chuyện Thầy kể: có một người đàn ông hỏi Thầy làm sao để hết lo âu. Thầy hỏi ông ấy: “Con có thể thở được không?” Ông ấy nói: “Dạ được.” Thầy nói: “Vậy con không có vấn đề gì cả.”

Lúc đầu mình thấy câu đó hơi… vô tâm. Nhưng rồi mình hiểu. Thầy không phủ nhận nỗi đau hay lo âu. Thầy chỉ đưa mình về với điều chắc chắn nhất: con đang thở. Con còn sống. Và trong khoảnh khắc này, mọi thứ đều ổn. Tương lai có thể đổ vỡ, quá khứ có thể đau lòng, nhưng bây giờ – ngay bây giờ – con đang thở. Và điều đó đủ để con bắt đầu lại.

Mình đã áp dụng điều đó rất nhiều trong những năm tháng sau này. Khi mình kết hôn lần thứ hai, khi mình chuyển sang Seattle, khi mình bắt đầu xây dựng lại cuộc sống ở South Hill. Vẫn có những ngày khó khăn – xin lỗi nếu mình làm bạn nghĩ rằng mọi thứ đã hoàn hảo. Không, cuộc sống vẫn luôn có những khó khăn của nó. Có những ngày mình cãi nhau với chồng. Có những ngày mình lo lắng về các con. Có những ngày mình cảm thấy bất lực với chính mình.

Nhưng mình có một điều mà trước đây mình không có: mình biết cách trở về. Mình biết cách dừng lại, thở một hơi, và hỏi: “Bây giờ, trong khoảnh khắc này, điều gì đang thực sự xảy ra?”

Và hầu hết thời gian, câu trả lời là: “Không có gì nguy hiểm cả. Mình chỉ đang nghĩ về những điều không có thật.”

Bạn à, Thầy Thích Nhất Hạnh không dạy chúng ta phủ nhận quá khứ hay không chuẩn bị cho tương lai. Thầy chỉ dạy một điều rất thực tế: đừng để quá khứ và tương lai cướp mất khoảnh khắc hiện tại của bạn. Bởi vì khoảnh khắc hiện tại là nơi duy nhất bạn thực sự sống. Là nơi duy nhất bạn có thể yêu thương, có thể chữa lành, có thể hạnh phúc.

Có một bài tập Thầy thường hướng dẫn, rất đơn giản, và mình muốn chia sẻ với bạn:

Khi bạn thở vào, hãy nói thầm: “Mình đang thở vào.”
Khi bạn thở ra, hãy nói thầm: “Mình đang thở ra.”

Chỉ vậy thôi. Không cầu kỳ. Không thần bí. Chỉ là đưa tâm trí bạn về với hơi thở, về với cơ thể bạn, về với khoảnh khắc hiện tại. Bạn sẽ thấy mọi lo âu dịu lại, không phải vì chúng biến mất, mà vì bạn không còn cho chúng sức mạnh nữa.

Mình vẫn thực hành điều này mỗi ngày. Trong vườn, khi mình nhìn những cây cà chua. Trong bếp, khi mình rửa chén. Trên bàn viết, khi mình đang gõ những dòng này. Và mình cảm thấy mình đang sống. Thực sự sống.

My Tango – Hơi thở này là tổ quốc của bạn. Đừng đi đâu cả. Chỉ cần ở lại.

Hãy thử suy ngẫm câu hỏi này:

Ngay trong khoảnh khắc này, khi bạn đang đọc những dòng chữ này – bạn có đang thực sự ở đây không?

Hay tâm trí bạn đang ở nơi nào khác: trong một kỷ niệm buồn của quá khứ, hay một lo lắng chưa xảy ra của tương lai? Hãy thử một lần: đặt tay lên bụng, thở một hơi thật chậm, và cảm nhận sự sống đang chảy trong bạn. Bạn có thấy không? Bạn đang ở nhà. Bạn đang an toàn. Bạn đang bây giờ.

Các Bước Tango Khác     

Các bước Tango khác

Lên đầu trang